ومشتقّ منه ، تناسبى در لفظ وجود داشته باشد ونه در ترتيب ، مانند جبذ وجذب . 3 - اشتقاق أكبر وآن عبارت از اينستكه در بين ايندو تنها تناسبى در مخرج حروف باشد ، نظير نعق ونهق ؛ واشتقاق در اصطلاح أهل علم بديع اينستكه از اسم علم معنايى مشتقّ شود كه متكلّم در مقام مدح يا هجو كسى آنرا قصد كرده باشد ، وگاهى نيز در غير اعلام مورد استعمال دارد ؛ جناس اشتقاق هم اينستكه متكلّم از تصاريف افعال وأسماء آنچه ميسّر است متذكّر شود ، ومباحثى ديگر در اشتقاق وجود دارد كه آوردن آنها در اين مختصر لازم نيست . 5 - علم معاني : ملكهء راسخى كه انسانرا در كاربرد ألفاظ وكلمات وجمله وعبارات با مقتضاى حال ومقام وشأن شنونده توانا ميكند ، علم معاني نام دارد . اين علم داراى أصول ومعيارها وقواعدى است كه شناخت ورعايت آنها آدميانرا در تطبيق سخن با مقتضاى أحوال مخاطب احاطه وتسلّط ميدهد ، زيرا مقتضاى حال شنونده يا مخاطب گاهى ايجاز است وزماني إطناب ، واين اقتضاء را دانايى يا ناداني وگنجايى فهم وهوش يا كندى ذهن وغباوت شنونده ايجاب ميكند كه از آن به « حال » تعبير ميشود ؛ پس مخاطب دانشمند وزيرك‌سار ، معنى فاخر وفخيم را در الفاظى كم وفصيح وبليغ مىپسندد وبهمين ملاحظه مستدعى ايجاز وكوته‌سخنى است ؛ در صورتيكه شنوندهء بليد وكندفهم ، همان معنى را بوصف ايجاز واختصار نفهميده واقتضاء حال وشأن أو بيان مسئله با ألفاظ بسيار ومكرّر وإطناب ميباشد ؛ وبالمآل اقتضاى حال مخاطب ملاك كاربرد هريك از دو وصف سخن به ايجاز واطناب بوده ؛ چنانكه براي شنوندهء متوسّط الحال ، نه ايجاز مناسب است ونه اطناب ، بلكه بايد گويندهء كلام ، سخن خود را در چنين حالي به مساواة موصوف دارد كه حالتي متوسّط در بين آندو ميباشد ومراد از ملكهء نفساني در علم معاني ، كيفيّت نفساني بطور مطلق نيست ؛ بلكه مراد آن ملكهء يا هيأتى نفساني است كه مقيّد برسوخ در نفس باشد وتعبير از علم به ملكه كه تفتازانى در « كتاب مطوّل » وفاضل دمنهورى در « شرح حلية اللّب المصون » آورده است ؛ گرايش بمعنى مجازى وبقرينهء سبب ومسبّب ميباشد وسكّاكى در « مفتاح العلوم » از علم معاني به تتبّع در خواصّ تركيبات كلام تعبير كرده كه آگاهى بدان موجب احتراز گوينده از خطا در تطبيق سخن بمقتضاى حال شنونده ميباشد ، وقطب الدّين شيرازي در كتاب « درّة التّاج » تعريف سكّاكى را بدين عبارات نقل كرده است : « علم معاني وآن معرفت خواصّ